Meymun kommunist ola bilər, ama meymun dindar ola bilməz

Bir əsrdən çoxdur Azərbaycanın keçi, xoruz ruhlu şeriylə böyüyən bir nəsli Azərbaycanı yönəldib, hələ də bu məmləkətə sahib çıxmaqda davam edir. Azərbaycanı idarə edənlr o şeirlərlə böyüməyib.çünki onlar Azərbaycanın baxçasında, məktəbində təhsil almayıblar.Ancaq məmləkətin idarə olunan kəsimi keçi, xoruz şeirlərinin əzbərləndiyi obyektlərdən keçib. Illərdir bu şeirlərlə böyüyən uşaqlarımızın şüurunda keçi kimi tələskənlik, danışıqlarında bəyirti, tullanaraq yürümək, dağ mədəniyyətinə aludə kəsilib heyvani bir təbəssümlə yaşamaq, xoruz kimi vaxtsız banlayaraq özünlə birgə bu yurdu dfa güdaza vermək, quru bəylik sədaları altında mətin addımlarla irəliləmək kimi simpdromlar rüşeyimini atmaqla bir etnosun formalaşan sivil xislətini yaradır. Uşaqlıqdan başladılan bu şüuraltı ideoloji təlqinlərin sonucu sossialistlər üçün meymun, milliyyətçilər üçün boz qurdla yekunlaşır. Demək azərbaycanlı ya milliyyətçi olar, ya da uzaq başı kommunist. Düşünürəm görəsən bu keçinin, xoruzun arxetipi nədir ki, bu məsum , uşaqlıq təfəkkürümüzün doyuzdurulmasında əvəzsiz milli rolu əskilməyən bu milli heyvanların təfəkkür müstəvisində şəcərə uzantısı qurdla meymuna dayanır. Görünür bu fani dünyanın axarında uşaqlığımız gəncliyimizə, qocalığımıza qurban getdiyi kimi, uşaqlığımızın yaddaş yemi keçiqurda, xoruz da bur təhər meymuna qurban gedir. Demək azərbaycanlı uşağının məsumluğu keçiylə xoruz ortaq bir şeirin, ritmin, qafiyənin maraqlarından çıxaraq , heyvanlıqdan can qurtararaq bir havari totemi kimi qoruyucu missiyya yüklənərək çıxış edir. Həm də bu heyvanlar üzərində sakrallaşmış düşüncə həyatımıza, taleyimizə köç edən o heyvan (keçi, xoruz) toteminin əsrlər, eralar sonrası yaranmış ritmini, görüntüsünü, şeirini bizim uşaqlığımız qoruyur. Keçi tragikdir. Onun maskası hələ də yırtılmayıb. O öz missiyasını qədəricə oynamağı bacarır. Buna baxmayaraq azərbaycan kültürünün uduzduğu yerdən keçi bəyirib saqqalını oynadaraq peyda olur.onun min bir oyunu hələ də bitməyib. Qədim türklərin Alban dönəmi məbədlərində, inanc sistemində də keçi qutsal sayılır, ona tapınırdılıar. Qəbilə rəislərinin məzarı çöldə qazılmasına baxmayaraq, keçinin qəbri məbədin içərisindən baş tərəfdə qazılırdı. Xoruz da Zərdüşdün törəməsidir. Üç kərəm sabahleyin banlamaqla hörmüzü çağırıb xeyri, işığı dünyaya dəvət edir.

Inancımızın başında xoruz,keçi kimi ban, bəyirti oturaraq – hər iki totem təbii şəkildə 20-ci əsrin əvvəllərində yenidən yaddaşımıza bu kərəm poetiq rituallarla, ayinlərlə daxil olur. Hər iki heyvanın səsi, saqqalı gözəgirən, mədəniyyətə uzanandır. Hər ikisinin tükü məişət zəmnində yararlıdır; birindən yastıq, birindən döşəkçə düzəldilir. Keçinin qəzilindən qaranlıq quyulardan çıxmaq üçün kəndir də yapılır. Məlikməmməd keçinin strateji məhsulu qəzilindən , sicimindən istifadə edərək yeraltı qaranlıq dünyalar enə bilməklə bir etnosun xəyal dünyasının milli qəhrəmanına çevrildi. Keçinin dərisi isə yenidən bəyirtinin ritmlərini izləmələ nağara səslərini də doğurur.o ritmlə savaşa qatılmaq ruhlandırıcıdır. Buynuzu şərab içimində əvəzsiz estetika oyadır. Xoruz deyəsən funksiyanallıq baxımından bu məmləkətdə keçidən geri qalır. Bir məsələ maraq doğurur. Qurd da, meymun da düşüncəmizə bu xoruz, keçi şeirləri yazılmamışdan hardasa yarım əsr əvvəl daxil( peydah) olub. Keçinin qurda, xoruzun meymuna assosasiyası məna, anlam, düşüncə bazında yerini dəyişə bilər. xoruz işıq, qurd da işıq rəmzi kimibir-birlərini tamamlayaraq inkar edir.keçi qutu inanc olaraq meymun inancını tamamlayaraq inkar edir. Ona görə də təhtəlşüurumumuzun qurd və meymun sindromu bir-birylə anlaşaraq ( ingilis yəhudi düşüncəsi necə ki, dünyanı böldü)keçiylə xoruzu aralarında tarixin mazaxist zövqünə köklənmiş şəkildə bölüşərək uzun zaman kəsimində açmansızca baş qatmağı bacardılar. Meymun communist ola bilər, ama dindar deyil.meymunu gündəmə Darvin gətirdi. Bu baxımdan materialist meymun həm də kommunustə, inqlabçı meymuna çevrilə bild. Materialist meymun öz qızıl xoruzunun qanını axıdıb, parçalayıb qanından al don geyinərək məscidlərə it bağlatdı.Sözün bütün mənalarında o inqlabçıdır.meymun burjuaziyanın və sossializmin təmsilçisidir. Afrika cəngəlliklərinin heç belə sevindiyi olmamışdır. Ama milliyətçi qurd keçini tutub parçalaya bilmədi. Qaliblik missiyasını itirdi. əvət, burdakı müstəsna system parçalamaqdan, qan tökməkdən gedir. Meymun özünə yeni ad qazana bildi: qırmızı meymun, komsomol meymun, communist meymun. Qurd sadəcə bozluğundan əl çəkməyərək, dəyişimə qarşı antipatiyası oni keçiyə rəhimlə yanaşmağa sövq etdi, rəngini əzab, yarlıpq kimi öz üzərində hələ də daşıyır. Demək turançılıq məfkurəsindən bu topraqlarda hələ də nəsə gözləmək mümkündür.o hələ bitməyib. Materializmin qız nəvəsi sossializm isə ömrünü tez bitirdi. Keçini, xoruzu yuxuda da əzbər bilən Azərbaycan uşaqları Allahı qoyub Darvinə, meymuna, qurda, turançılığa inam gətirmələri təbiii idi.çün ki, təfəkkürümüzdəki elementlərin arxetipləri həyatımızda dəhşətli rol oynayır. Qurdun apardığı yurd, ulusal savaşı, meymunun gətirdiyi sossial inqlablarla yaddaşımızda keçiylə xoruzu doğuraraq bizi çöllərdə qoydu.adam olamadıq. Demək yanlışlıqlar əzəldən bizimlə qardaşlıq roluna girərək doyunca oynayıb. Sossializmdən –meymunun qırmızılığından, Lelinin keçi saqqalından qurtulan , qaçan indi birbaşa meymunun özünə- Darvinə- kapital anlayışa müraciət edir. Demək meymun həm də iki sistemin mahiyyətini öz mistiq varlığında ortaya çıxarır. Artıq 100 ilin uşaqları, hər nəsil eyni ritmə köklənib, eyni şeirlərlə şüurunu tənzimləyə bilməz. indi keçi, xoruz deyil, mümkünsə olmayan yerdə “ bilgisayar”, “televizor”, mobil telefon” adlı, məzmunlu şeirlərlə öz həqiqətlərimizin arxetipinə vararaq gələcəkdə qarşımıza çıxacaq təfəkkür elementlərinə bizzat həyatımızda məğlub olmadan bir yaşam sistemi quraq.

Bugünün “bilgisayar” şeri də öz məna şəcərəsini təbii olarq Turanda, qurdda , keçidə deyuil, xoruzda, meymunda, qırmızıda, Darvində, lenində, pambıqda bulur. Demək bud a keçicidir. Demək bu şeir də debillər yetişdirəcək, tezliklə əvəz olunacaq. Nə qədər ki, uşaqlarımız Yunus İmrəni əzbərləməyəcəklərsə, bu ölüvay qovğamız, başaldatmalarımız sürüb gedəcək.